آسيب آبادانى ، ستم پادشاه است . يا حكماى اسلامى گفته‌اند : لا قَحْطَ أَشَدُّ مِنْ جَوْرِ السُّلْطانِ . « 1 » هيچ كميابى سخت‌تر از ستم شاهى نيست . دگرگونى زمانه بسيار زمينه عبرت آموزى است به ويژه كه حاكمان ، حاميان ستمگرى كه دلگرم به تاج و تخت هستند در امواج روزگار زيان كارند . امام على عليه السلام آن عارف و حق‌بين به اين واقعيت اشاره فرمود : هر كه زمانه را امين داند همو به وى خيانت كند و هر كه بر او بزرگى كند ، خوار و حقيرش سازد و هر كه بر وى خشم گيرد او نيز وى را به خشم آورد و هر كه به دو پناه برد ، او تسليمش كند ؛ چنين نيست كه هر تيراندازى به هدف زند و هر گاه سلطان تغيير كند ، زمانه دگرگون شود . « 2 » شناخت زمان و سرگرمىهاى او نبايد از نگاه عميق مؤمن دور بماند ؛ زيرا گاهى از سوى ديگر ، سست عنصرى حاكم سبب هرج و مرج در جامعه مىشود كه اثرآن كمتر از ستمگرى او نيست بلكه بيشتر است . از اين‌رو اميرمؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : خَوَرُ السُّلْطانِ اشَدُّ عَلَى الرَّعِيَّةِ مِنْ جَوْرِ السُّلْطانِ . « 3 » سستى پادشاه بر مردم سخت‌تر از ستمكارى پادشاه است . زيرا ستم سلطان از فرد او صادر مىشود ولى ضعف و ناتوانى او در ادارهء امور

--> ( 1 ) - شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد : 11 / 94 . ( 2 ) - نهج البلاغه : نامهء 31 . ( 3 ) - غرر الحكم : 341 ، حديث 7788 .